Iğdır’da dağlardan toplanarak tandır imalinde kullanılan özel toprağın, yörede yine geliştirilmesi amaçlanan seramik sanatında da kullanılması hedefleniyor.
Iğdır Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulunda misyonlu akademisyenler, geçmişten bugüne yapılan el sanatları araştırmaları kapsamında klasik tandır üretimini de inceledi.
Hem tandırcılığı yaşatmayı hem de seramik üretimine katkıda bulunmayı amaçlayan akademisyenler, yörede tandır üretiminin son ustalarından 60 yaşındaki Latife Kartal’a ulaştı.
Akademisyenler, tandır imalinde kullanılan toprak tiplerini ve imal hallerini tahlil ederek üniversite envanterine ekledi.
Seramik sanatında kullanılmak üzere kayıt altına alındı
Üretimi yapılan tandır cinsleri, üretim formu ve bölgeden toplanan toprak cinsleri, seramik sanatında da kullanılmak üzere akademisyenlerce kayıt altına alındı.
Kent genelindeki tandırları inceleyerek bununla ilgi halktan bilgi topladıklarını belirten Telli, “Seramik üretiminde kullanılan topraklar ile tandır toprakları ortasında benzerlikler olduğunu gördük. Kimyasal ve fizikî testler ile bunları kanıtladık.” dedi.
Bölgeden elde edilen ve tandır üretiminde kullanılan birçok toprak tipinin toplandığını aktaran Telli, “Tandırları araştırmamızdaki sebep, seramik üzere tandırlar da çamurdan yapılıp, ısı ile karşılaşarak pişiriliyor olması. Buradaki maksadımız, tandır üretimi işini geliştirmek, hatta köylerde karşılaştığımız ve geçmiş tarihlerde yapılmış seramik mesleğini Iğdır’da yine yapılmasını sağlamaktır. Bundan sonra seramik sanatını geliştirirken eskilerden ve cet tandırdan ilham alacağız.” diye konuştu.
“Bazı fizikî ve kimyasal testler yapıyoruz”
Toprağın seramik üretimine uygunluğu için testlerden geçtiğini ve büyük oranda seramiğe uygun olduğunu gördüklerini vurgulayan Telli, şunları kaydetti:
“Toprağı yerden aldıktan sonra birtakım fizikî ve kimyasal testler yapıyoruz. Kimyasal testlerde alüminyum oksit, silisyum oksit, sodyum oksit, potasyum oksit, demir oksit, kalsiyum oksit, magnezyum oksit üzere hammaddelerin oranlarını laboratuvarda inceliyoruz. Iğdır Üniversitesi Seramik Atölyesi’nde pişirim rengi, köpürme, yoğrulma suyu, küçülme testleri ve su emme üzere fizikî testlerini yaparak toprağın seramik yapmaya uygun olup olmadığına bakıyoruz. Çalışmalarımızı buna nazaran sürdürüyoruz. Bu toprağı başkalarından farklı kılan ise içerdiği hammaddeler ve bunların oranının fazla olması, özlü olması, form vermeye ve pişirilmeye uygun olmasıdır.”
Bölgede yaklaşık 42 yıldır tandır üreten usta Latife Kartal da 18 yaşında evlendiğini ve tandır üretimini kayınvalidesinden öğrendiğini anlattı.
Okula gitmediğini lakin işinde ustalaştığını lisana getiren Kartal, “Toprağı su ile bekletip ayağımızla eziyoruz, içine kum ve saman kattıktan sonra bekletip daha sonra şekillendirmeye başlıyoruz. Bir tandırın üretimi 6 gün sürüyor. Etraf vilayetlerden ve Nahçıvan’dan sipariş veren müşterilerime istedikleri büyüklükte ve genişlikte sipariş aldığım tandırları gönderiyorum.” sözlerini kullandı.
Kaynak: Anadolu Ajansı / Bülent Mavzer
Haberler.com